هارون وهومن ( گروهى از پژوهشگران )
54
سفرنامه هاى خطى فارسى ( فارسى )
در اين قدر مسافت ، كه ما بين « دماوند » و « آرو » است ، همهجا ، عبور توپ به آسانى است ، الّا دو سه جا ، قريب به شهر « دماوند » ، كه آن هم سهل است ؛ امّا لازم نيست كه كسى از شهر به كوه برود ، تا اين دو سه جاى اندك بد را ببيند . « 1 » در زير شهر ، از راه متعارف « مازندران » ، در ده « جيلارد » ، « 2 » راه بسيار هموار و خوب است ، مىگويند .
--> ( 1 ) . در اصل : به بيند ( 2 ) . جيلارد ( Jilard ) روستايى از توابع شهرستان دماوند بوده ، كه در اصل گيليارد بوده است و امروزه يكى از محلات شهر دماوند است . آثار تاريخى اين محله عبارتند از : خانه اعيانى و تاريخى بزرگ متعلق به اواسط حكومت قاجار در 860 مترى ضلع غرب محله ؛ چنار كهنسال در مجاورت مسجد نوساز آن با قدمت بيش از 600 سال و با حدود 3 متر قطر ؛ بقعه شيخ شريف گيلياردى يا شيخ بغدادى در محوطه گورستان اسلامى با بناى مستطيل شكل ؛ امامزاده محمد در ضلع شمال غرب محله و در غرب و كنار جاده آسفالته گيلاوند - دماوند و كنار قبرستان جديد ، كه بنايى نوساز و فاقد سنديت تاريخى است . علت اهميت اين محله در تاريخ ايران و خاورميانه ، وجود گورستان يهوديان جيلارد يا گيلارد ، كه گورستانى وسيع با سنگ قبرهاى بسيار بزرگ و حجيم است . اين گورستان شامل دو بخش قديم و جديد است و سفالهاى دورههاى سلجوقى و تيمورى در آن مشاهده مىگردد . قبور آن با جهتى شرقى - غربى با سنگهاى قبرهاى صندوقى شكل يكپارچه در اشكال مكعب ، نيم استوانه ، مكعب مستطيل و عمدتا از جنس گرانيت يا چينى است . بر روى اكثر سنگ قبرها عباراتى به خط عبرى و در زير يا بالاى آن تصاويرى از شمعدان مقدس يهوديان با هفت شاخه و در اطراف شمعدان نقش دو ستاره داود حك شده است . در مركز سنگ قبرها نام و شهرت متوفى و سال فوت او به خط عبرى و در زير آن همان عبارت به خط فارسى نوشته شده است . دور تا دور اين نوشتهها داراى حاشيه تزئينى با نقوش گل و گياه است . ابعاد سنگ قبرها از 2 متر تا 75 سانتىمتر طول متغير مىباشند . ( آثار تاريخى دماوند ، 147 - 151 ) . شهر باستانى يهودىنشين گيلعاد يا جلعاد كه قبل از اسلام هم آباد بوده است ، در اين منطقه واقع شده است . پييترودلاواله مىگويد : « . . . از روستاها و قصبات متعددى گذشتيم كه يكى از آنها به نام گيليارد روستاى بزرگ و قابل توجهى بود . » ( سفرنامه ، 1 / 705 ) .